dehgani.persianblog.ir
Mahmoud Dehgani روزنوشت های محمود دهقانی 
نويسندگان
لینک دوستان

جشن نوروز خجسته باد

چند هزار سال پيش نياکان خردمند ما روزی را برای شادی و جشن و مهر آفريدند که نوروز نام گرفت. اين کهن ترين و زيباترين جشن با رويش گياه و گل در پهندشت طبيعت و با اعتدال بهار يعنی فصلی که سر سبزی و شادابی در آن پا می گيرد آغاز می شود. به جرات می توان گفت که در تاريخ جهان هيچ جشنی عميق تر و اسطوره ای تر از نوروز نبوده است. جشنی که فاتحان عرب را يارای مبارزه با آن نبود و پا پس کشيدند. اسکندر نيز با دستور نکاح جمعی خود و سربازانش می خواست فرهنگ يونانی را از طريق ازدواج با دختران ايرانی بر ايران مسلط نمايد در نهايت امر انديشه اش کار ساز نيفتاد و خود و سربازانش تسليم فرهنگ ايرانزمين شدند(۱). قوم مغول نتوانستند بر نوروز فائق آيند. و تورانيان نيز راه فرار در پيش گرفتند. از ميان جشن های ماهانه و سده و يلدا و چهارشنبه سوری و سيزده بدر نوروز بزرگترين جشن شادی آفرين ايرانی است که توانسته است در تار و پود فرهنگی کشورهائی چون ارمنستان و افغانستان و پاکستان و تاجيکستان و ترکمنستان و قزقيزستان و ترکيه و عراق و سوريه و آذربايجان و لبنان و ازبکستان و هند و حتا در قرن جاری با کوچ به لس آنجلس و ديگر شهرهای امريکائی و استراليائی و کانادائی و اروپائی - جهان را درنوردد. شادروان پروفسور آرتور اوپهام پوپ مورخ برجسته ی هنر که پژوهشگر ميراث فرهنگی پيش و پس از اسلام در ايران بود و خود بنيانگذار انستيتوی(۲) آسيائی شيراز است در کتاب بررسی هنر ايران به نقل از پروفسور ارنست هرتسفيلد و سرآرتور کيت نوشته است: شک نيست که فلات ايران از سمت شرقی بين النهرين و در پايان عصر حجر يعنی هزاره ی پنجم پيش از ميلاد مسيح از تمدن والا برخوردار بوده است. همچنين کرويزر در کتاب نمادگرائی و اسطوره شناسی نوشته است : سر چشمه ی تمدن های جهان ايران است(۳). در واقع جشن های چهارشنبه سوری و نوروز و هفت سين آئين تحويل سال و سيزده بدر و يلدا و جشن سده و مهرگان و تمامی اين مراسم آداب و سنن در نهاد خود حفظ تاريخ گذشته را در زندگی ايرانيان تداوم بخشيده است و همين امر موجب گرديده تا ايرانی احترام به تاريخ گذشته خود را در زندگی خود تداوم بخشد و در دل و خرد خود بپروراند(۴). وقتی خرد و دل ايرانی از فرهنگ ايران دور شود احساس تعدد شخصيت و بحران در هويت - ايرانی را شرمنده نموده و آزار می دهد. جشن نوروز از نظر روانی برای ما ايرانيان پيام آور آفرينش زندگانی و شادمانی بوده و نشانه ای از هستی است چرا که سرزمين ايران در فراز و نشيب های هزاره های تاريخ خود از تهاجمات در امان نبوده و هميشه در روياروئی با بيگانگان از فرهنگ و سنت هائی چون نوروز کمک گرفته است. اين جشن پيش از اقتدار کورش هخامنشی تا سامانيان و از دودمان صفوی تا به امروز عظمت اين فرهنگ کهنسال را بر دوش کشيده است. دختران ايرانی بنا به سنت تاريخی در ايام نوروز به خانه ی بخت می رفته اند. آنها در تمامی مقاطع تاريخی چه آنزمان که بدستور فاتحانی چون اسکندر بالاجبار به حجله و نکاح جمعی رفته اند و چه آنزمانی که در استان های اين خاک پهناور فرمانروائی می کردند عظمت اين جشن نياکانی را به فرزندان اين سرزمين منتقل کرده اند : در بسياری از مقاطع تاريخی زنان ايران اين امپراتوری بزرگ را اداره و فرمانروائی کرده اند. در آن مقاطع تاريخی هيچ ملت ديگری اين موقعيت را به زنان کشورش نداده است. حتا پس از اسلام در زمان حمله ی مغول به ايران که همه جا را به آتش و خون کشيد (آبش خاتون) فرمانروای فارس توانست با تدبير و انديشه ی خويش بيست و چهار سال استقلال قلمرو خود را حفظ کند (۵). همچنان که ارتشبد گردآفرين در هزاره های پيش از ميلاد فرمانده سپاه ايران بود. لوح منشور حقوق بشر کورش در قلب لندن که امروز در موزه ی انگلستان نگاهداری می شود يادگاری ابدی است که در روزهای شادی آفرين نوروز به بشريت ارزانی داشته شده است. اين جشن سرآغاز سال با آهنگ طبيعت و گردش دوازده ماهه ی زمين بدور خورشيد گواهی بر تاريخ ذوق و سليقه ی نياکانی است که شادی و جشن های فراوانی را در زير شمشير دشمنان  حفظ کرده است. از ميان جشن ها حدود هفت جشن بوده است که يکی از آنها در پايان زمستان يعنی اول بهار روز اول سال برگذار می شود. ديگر جشن ها در فصول کشت انواع محصول بود. اکثر مورخان بر اين باورند که بعضی از اين جشن ها حتا خيلی پيشتر از ظهور زرتشت رايج بوده اند. زرتشت فقط به آنها مفهوم دينی داده است چرا که مردم در جشن نوروز گرد می آمده اند و اهورا مزدا را شکر گذار بودند و متمکنين و تهی دستان با هم برسر سفره های پر از اغذيه و اشربه با اشتياق به شادی و سرور می پرداخته اند (۶). راز بقا و پايداری اين جشن نوروز که در روح و روان ايرانی و ايرانی تباران از شاهان گرفته تا رعايا تنيده راز و رمزی تعجب آور است. نويسنده و پايه گذار مرکز مطالعات خاورميانه ای دانشگاه هاروارد آقای ريچارد فرای نوشته است : دنباله روی مردم ايران از سنت خود که نوروز را پيش از اسلام تا به امروز در بهار اول هر سال برگذار می کنند شگفت انگيز است (۷). براستی چه حکمتی در اين جشن نهفته است که شاه اسماعيل اول بنيانگذار دودمان صفوی و معمار مذهب تشيع در ايران و ديگر شاهان اين دودمان در کاخ های زيبای هشت بهشت و عالی قاپو و چهل ستون در روز نوروز با سپاهيان و فرستادگان و ديگر اقشار ملت خود و مهمانانی از ديگر کشور ها آنرا جشن می گرفته اند و شاد خوری و شادنوشی می کرده اند؟. پاسخ اين است که اين جشن ها پند و اندرز تاريخی و ملی در خود نهفته دارد. جشن چهارشنبه سوری که در آئين اوستا به آن (تيرشيد) نيز گفته اند شب سوزاندن کينه ها و نامهربانی ها و دشمنی و حسادت ها در آتش است. شب گشودن بخت جوانان است. شب خواست سبزی دل و گل گونه ای از زندگی و حيات انسان است. جشن سيزده بدر جشن سپاس از زيبائی های طبيعت است. جشن مهرگان آنچنان تاثير گذار بوده است که جهان عرب واژه ی مهرگان را از پارسی به عاريت گرفته و چون در زبان عربی گاف وجود نداشته است به جشن های خود مهرجان گفته اند. جشن سده نيز جشن پيدايش آتش يعنی جشن انفجار نور بود. جشن يلدا که خود افسانه ای دراز دارد. جشن نياکانی ما نوروز هر از چندی با ماه های رمضان و محرم و صفر يکی شده اند و ايرانی همواره به خرد و ريشه ی خود مراجعه کرده و بهترين راه را برگزيده است. نوروز آنچنان در روح و روان ملت ريشه دوانيده که به هنگام برافروختن آتش و روشن کردن چراغ صلوات می فرستد. در هنگامه ی هشت سال جنگ به تبعيت از اوستا و آئين کهن که برای مردگان هم جشن داشته اند ملت ايران برای شهيدان دلاور دفاع از ميهن حجله می بستند و تبريک و تهنيت می گفتند. جنوب ايران در مراسمی که (نيمه برات) نام دارد به ياد مردگان رنگينک و خرما پخش می شود. دليل اينکه برای مرگ تلخ شيرينی پخش می شود به آئين اوستائی نياکان و ريشه ی فرهنگی ای که به بلندای تاريخ پيدايش بشر است بر می گردد. ما همه از کودکی پای منابر نشسته ايم و نوحه خوانده ايم و هميشه از شهادت امام حسين و علی اصغر با لب عطشان و سقای تشنه کامان با مشک پاره در گرمای تابستان کربلا و کوفه شنيده ايم. تقارن اين ماه محرم با بهار به جدول غير علمی صدر اسلام برمی گردد که بر اساس قمر دونده و رقصان برگزيده شده و هر ده تا بيست سال فصول تغيير می کنند و در دوران علم وانديشه و الکترونيک و تسخير ماه بدست بشر بلای جان اعياد و جشن های ما می شود و بحران هويت و کينه می سازد. همه ی کشورهای عربی تاريخ رسمی کشورهايشان ميلادی است چون بدليل اشکالات سال قمری قادر به استفاده از آن نيستند.  اين فقط ايران و جگرگوشه اش افغانستان است که از تقويم رقصان و پر اشکال قمری هم استفاده می کنند(۸). پس با اين سابقه امسال که نوروز با محرم و صفر برخورد دارد اين حق مسلم ملت ايران است که پس از تهديد های اجانب به کوری چشم دشمنان اين خاک نوروزش را جشن بگيرد. حسين ابن علی به گواه تاريخ سالار شهيدان کربلا بر عليه ستم يزيد است و او سالار شهيدان جنگ تحميلی استعمار بر کشور ما از خشنودی و جشن ملت ايران خرسند خواهد شد. جشن نوروز درد روحی جوانان را درمانگر است. نوروز درمانی کنيد.

۱- هويت ايرانی : سخنرانی دکتر ابراهيم باستانی پاريزی. دکتر باستانی در آن سمينار گفت می گويند در يک نوبت حدود ده ها هزار ازدواج صورت گرفت . ولی بچه ها در دامان مادران ايرانی  با فرهنگ ايرانی رشد کردند. (سازمان (اوسوويک) سمينار دانشگاه لندن).  بيست و ششم و بيست و هفتم ماه آپريل ۱۹۹۸.

۲- ايران باستان : جان کورتيس. انتشارات برتيش ميوزيوم . سال ۲۰۰۰.

۳- ميراث ايران. ص ۷۵ سال سوم. شماره ی ۹ چاپ امريکا بهار ۱۳۷۷.

۴- هويت فرهنگی ايرانيان : روانشاد سيد محمد باقر نجفی. فصلنامه  صوفی. خانقاه نعمت الهی لندن. شماره  ۶۲ انگلستان بهار ۱۳۸۳.

۵- پيام خانم (نلی شديرا) ايران شناس فرانسوی و دبير کل اتحاديه بين المللی تبعيدی های جهان. بمناسبت جشن و ائين خجسته مهرگان با نام : از فرهنگ پر شکوه ايران غافل نبايد ماند. در تالار بزرگ شهر (هوگلانوروين) کشور هلند. چاپ شده در ماهنامه روزگار نو شماره ۲۰۰ دفتر هشتم. در فرانسه سال هفدهم ۱۳۷۷.

۶- اولين امپراطوری جهان : خانم کارن زينرت. نيويورک ۱۹۹۷.

۷- دوران طلائی ايران. تاريخ تمدن (گذشته و حال و آينده) : ريچارد . ن . فرای. لندن ۱۹۹۳.

۸- در آماده کردن اين گفتار از مقاله مبسوط و علمی استاد سياوش اوستا با نام نوروزمان را ارزان نفروشيم. اسفند - فروردين ۱۳۸۱. روزگار نو دفتر اول سال بيست و يکم شماره مسلسل ۲۳۱ نيز بهره گرفته ام و نقل کرده ام.

۹-  برخی از منابعی که در اماده کردن اين گفتار به کار گرفته شده به زبان های غير فارسی است که نگارنده از ترجمه فارسی آنها در ايران اطلاعی ندارم ولی تيتر کتاب ها و موسسه و سال انتشار آنها را به فارسی اعلام داشته ام. محمود دهقانی

[ یکشنبه ۳٠ اسفند ۱۳۸۳ ] [ ۸:٤٤ ‎ق.ظ ] [ ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

موضوعات وب
 
صفحات اختصاصی
آرشيو مطالب
RSS Feed