dehgani.persianblog.ir
Mahmoud Dehgani روزنوشت های محمود دهقانی 
نويسندگان
لینک دوستان

حکایت همچنان باقی است

[محمود دهقانی]

چند سال پیش در یک روز بهار، از فرصت هوای مناسب استفاده کردم و با جمعی از بچه های ریز و درشت خواهر و برادر که در حال حاضر آدمی برای خود شده اند ، به  محله ها و جاهای دیدنی بوشهر سر زدیم. اولین جا ارک ملک بود که به گمان من می شود این ساختمان را به وضع مناسبی تعمیر و با تعیین ورودیه و پشتیبانی وزارتخانه ها و از طرف میراث فرهنگی مخارج تعمیرات را به داخل شهرداری برگرداند.
دومین جائی که سر زدیم گورستان انگلیسی ها بود که به طرز نامعقولی تخریب شده است. چند ساختمان هم در بافت قدیم بود که سبک معماری آنها گیرائی ویژه خود را داشت و آئینه بوشهر بیش از یک قرن پیش بود. این ساختمان ها خوشبختانه چون زیر نظر سازمان های میراث فرهنگی و ایرانشناسی است از آنها نگهداری شده است اما همین ساختمان ها نیز به مرمت فوری نیاز دارند . ساختمان کلیسائی را هم دیدیم که در حال ریزش بود.                                                                                                                             
 بر حسب اتفاق با بچه ها به ساختمان نیمه مخروبه ای در کنار بقعه¬ای که به اداره گمرک بوشهر وصل است وارد شدیم. این ساختمان دو سه طبقه بیانگر هنر معماری بومی این بندر پیر تاریخی بود. چوب های چندل و حتا بقایای درهای ساختمان حکایت از دل های خونی داشت که از راه های دور و کتل های صعب العبور «ملو» ، «رودک» ، «کمارج» و کتل دختر و قسمتی نیز بوسیله لنج از راه دریا به بوشهر آورده و در ساختمان به کار گرفته بودند. در حالی که به گچ¬بری ها و تاق نما ها و سردرهای فرو ریخته سقف خیره بودم جولان دادن موش¬ها که به قوزک پایم می خوردند و پروائی هم نداشتند، خش خش انبو هی کاغذ باطله را به صدا درآورد. در همین حیص و بیص  چشمم به دفتر صورت حسابی در زیر آوار  افتاد که در دوران آقای «اردوبادی» در شیراز لیست اقلام مصرفی مواد غذائی و مایحتاج مصرف کنندگان در بوشهر را در آن نوشته بودند. اگر حافظه ام خطا نکند تاریخ آن  نزدیک به هفتاد سال پیش ذکر شده بود، چرا که هر کیلو عدس و لوبیا و نخود با ارزش فقط یکی دو ریال دیگر فقط در خواب پریان دریائی دیده می شود.
طرز نوشته یک آگاهینامه خطاب به بوشهری ها آنقدر با آب و تاب بود که قسمت عمده آن فقط تشریفات دفتری و تعارفات مرسوم آن دوران همراه با مداحی بود و بوئی از قانون و تعیین مسئولیت کاسب و شهروند در آن به مشام نمی رسید.                                                                                                                      
بافه¬ای از کاغذهای باطله را با تکه بند های پوسیده بغل زدم و از بچه ها نیز خواستم تا هریک به اندازه توان خود کاغذها را جمع کرده و به صندوق عقب ماشین حمل کنند. وقتی به خانه برگشتم تا پاسی از شب به حساب و کتاب نسلی پرداختم که شاید به این امید سر بر خاک سرد گذاشت که نسل های پس از او در آسایش و رونق بهتری روزگار بگذرانند. لوبیا و عدس و نخودش را پس از در نوردیدن کوه و کتل ها به بوشهر رسانده و در عوض ماهی موتو و میگوی خشک را به مرکز کشور حمل کرده تا با تامین فسفر و منیزیم، توان فکری نسل خود را به دروازه امید و بهبودی رهنمون کند.                                                                                    
  هفته پیش کتابی نوشته¬ی «لوئیس رابینو» از کتابخانه بریتانیا به دست من رسید که در سال هزار و سیصد و چهل و دو هجری مطابق با هزار و نهصد بیست و چهار میلادی در قاهره مصر به چاپ رسیده است .  در میان  صورت کتابه ها «رابینو» کتابه ی سنگی ای که از طرف شاه صفی صفوی  خطاب به ملت در بخش استرآباد گرگان  بر سنگ حک شده را به چاپ رسانده که با همان نثر اصلی کم و بیش و تا حدودی شباهت به اعلامیه ای دارد که  من در بوشهر، در زیر آوار آن ساختمان قدیمی دیدم. گوئی زندگی ما از دیر باز بر یک لولا چرخیده. چه در ساحل دریای شمال و چه دربوشهر واقع در ساحل خلیج فارس.
  ذکر سنگ نبشته شاه صفی برای علاقه مندان خالی از لطف نیست و نشان از گذشته حساب و کتاب و مالیات در شمال خاک میهن ما دارد که مسلما شامل جنوب نیز بوده است :
«هو – شاه صفی الحسینی. بسم الله الرحمن الرحیم. فرمان همیون شد اینکه امراء عظام و حکام گرام و وزراء و داروغه گان و کلانتران و عمال و مباشرین دیوانی دار المومنین استرآباد و توابع احسن الله تعالی احوالهم بدانند که چون همواره شاه باز همت بلند و زینت شاهین ارجمند نواب همیون در هوای قدس سای عدل و احسان و فضای یزدان ستا بصید دلهای پریشان عجزهء زیردستان طیران بوده همگی توجه خاطر خطیر خورشید نظیر بدان مصروف است که کافهء رعایا و عامهء برایا از تشبث حوادث و تجلب نوائب نجات یافته در ظل معدلت و کنف حمایت آسوده حال و فارغبال بدعای دوام دولت ابدی الاتصال اشتغال نمایند. لهذا شمهء از عنایت بی غایت شاهانه شامل حال جمعی از رعایای ممالک محروسه که رسوم میر شکارباشی متوجه ایشان بود فرموده از ابتدای پارس ئیل رسوم مزبور را که بدین موجب معمول است و مستمر بود بتخفیف و تصدق فرق اشرف مقرر داشته و صیادان دام گیر و کرم میز و گوه گرد و سلاخان و ماهی بریزان و ماهی گیران و کبوتربازان و بهله دوزان و کیسه دوزان و مرغ فروشان و روده فروشان و جگر بریزان و سایر جماعت متعلق به قوشخانه که در وجه میر شکارباشی مقرر بوده فرمودیم که مستوفیان عظام این عطیه را در دفاتر خلود ثبت نموده من بعد یکدینار و یکمن بار حواله و اطلاق ننمایند و میر شکارباشیان عظام امر و سخنان فوق خاصه شمرده بدین علت معترض احدی نشده و توقعی ننمایند که باید این حکم همیون لازال نافذ فی الربع المسکون بر سنگ نقش نموده در مسجد جامع نصب نمایند و بعد بدین علت از این حواله احدی مزاحمت ننموده و نرسانند نوعی نمایند که دعای خیر جهت نواب همیون خواهد شد و آثار آن بروزگار فرخنده آثار گردد باید امیر شکارباشیان عظام گرام حسب المسطور در حالی رسوم مزبور را براطراف داشته در این باب عذر ندانند و بر عهده شناسند فی ششم جمادی الثانیه سنهء 1047. ...»
و در سنگ نبشته ای دیگر قید شده : «الحکم الله- فرمان همیون شد آنکه چون حسب الحکم جهان مطاع مال اصناف و تحرفهء دارالمومنین استرآباد بتخفیف و نصفه مقرر شده بنابر این هیچ آفریده بعلت اخراجات و عوارضات خصوصا در کوچه از میرشب و طرح ؟ و بیگار ؟ و مردم قلعه و بار و هیمه و کاه و سنگ کش و مشتاق فتح و از طالار و طویله بناحق و علوفه چینان و غیره بهراسم و رسمی که باشد از رعایا و از کوچه طلب ندارند و از مخالفت اندیشه نمایند و از فرموده تخلف نورزند و هر ساله حکم مجدد طلب ندارند لعنت خدا و رسول بر حاکمی و وکیلی و وزیری و داروغه ء و کدخدائی باد که تغییر بدهد بتاریخ نهصد و هفتاد و هفت...»
و در سنگ نبشته دیگری که متعلق به دوران شاه عباس است در خاتمه نوشته است«... آنچه مراعی و مواشی ایشان شود بطریق شمار مال ستانند توقع از حکام گرام آنکه بر اینموجب عمل نمایند و تغییر دهنده بلعنت خدا گرفتار باد».                       
 وقتی تمام سنگ نبشته¬های جمع آوری شده ی «رابینو» که نزدیک به چهارصد سال پیش  حکاکی شده اند را خواندم به یاد آن اعلامیه حدود هفتاد سال پیش ساختمان مخروبه نزدیک گمرک بوشهر افتادم و دیدم نه تنها در طول سالیان دراز، در بر یک لولا چرخیده و سیستم مالیاتی در کشور ما حد و مرز معین هوشمندانه¬ی قانونی برای تولید کننده و مصرف کننده ندارد بلکه متاسفانه به نوعی حکایت همچنان باقی است!.                                                                                                              
 پانوشت:( سفر نامه ء مازندران و استرابد با شرح بلاد و نقشه ء جغرافی آنها تالیف  لوی رابینو دی بر گوماله بسعی و اهتمام مولف حقیر در مطبعه اعتماد در قاهره مصر بطبع رسید سنه ء 1342 هجری مطابق سنه ء 1924 میلادی ). صفحات :27 و 31-32 و 33-.34

هفته نامه سياسي، فرهنگي، اقتصادي، ورزشي
صاحب امتياز: دکتر امير خلف پور
مديرمسوول و سردبير: يونس قيصي زاده
نشاني: بوشهر – ميدان قدس – کوچه جانبازان – دفتر هفته نامه نسيم جنوب
تلفن: 2525900
فکس و پيامگير: 2528151+98 771
صندوق پستي : 1199
پست الکترونيک: info@nasimjonoub.com

[ جمعه ٢٤ شهریور ۱۳۸٥ ] [ ٦:٠٧ ‎ق.ظ ] [ ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

موضوعات وب
 
صفحات اختصاصی
آرشيو مطالب
RSS Feed