dehgani.persianblog.ir
Mahmoud Dehgani روزنوشت های محمود دهقانی 
نويسندگان
لینک دوستان

بانگ فروخفته ناقوس کلیسای بوشهر

[محمود دهقانی]

 درمیان آثار به جا مانده از سیاحان و مبلغان مذهبی اروپائی در ایران عهد صفوی، ایتالیائی ها بیشتر از دیگر کشورهای اروپائی فعالیت داشته اند. پیشکسوتان اولیه گسیل مبلغان مذهب کاتولیک به ایران ونیزی ها بودند که  به عنوان قدرت مسلط دریائی حوزه مدیترانه شرقی پس از اوزون حسن با شاهان صفوی روابط سیاسی برقرار و با آنها  پیمان های مودت پروپا قرصی برقرار کردند. نباید از نظر دور داشت که  معمار مذهب تشیع در ایران که باعث انسجام و یکپارچگی سرزمین  ایران شد شاه اسماعیل اول صفوی مادرش مارتا دختر کاترینا همسر اوزون حسن از مسیحیان ترابزونی بود. شجره نسبت مادری شاه اسماعیل اول به زن یونانی عثمان بیگ و زن گرجی کلویوآتس فرزند آلکسیس چهارم می رسد.  واقعیت هائی را که گزارشات و اسناد موجود مبلغان مسیحی در باره  ایران عهد صفوی برملا می کنند این است که با روی کار آمدن شاه اسماعیل اول و  گسترش رزم و اندیشه جدید آوازه اش آنچنان در ایتالیا پیچید که: "عامه ایتالیائی ها به او به چشم یک پیامبر جدید نگاه می کردند". (1)                                                                                                  
نویسندگانی چون  جیوانی روتا در باره شخصیت شاه اسماعیل به صورت گسترده ای قلم فرسائی کردند. در خود ایران هم  دلیری شاه اسماعیل و دگرگونی های سریعی که انجام گرفت  موجب شد که: «مردم ایران به دنبال یک جوان کم سال چهارده ساله براه افتند».(2)  دلیری او زبانزد عامه مردم شد و در وصفش داستان های بی شماری بر سر زبان ها افتاد. مثلا  می گفتند: او در سن دوازده سالگی بدست خود خرسی را در غاری کشت و همچون سلطان جلال الدین خوارزمشاه که در سند پرید با اسب از رود ارس گذشت.(3)
اهمیت تاریخ نگاری مبلغان خارجی هم جدا از اندیشه هائی که در پی آن بودند تاریخ ایران را پس از استقرار  و اقتدار صفوی ها بر ایران به صورت شفاف عرضه و  و پیشرفت اقتصادی و انسجام سیاسی آن دوران ایران را منعکس ساخته است. ایتالیائی ها شاه اسماعیل را متحد عیسویان  معرفی کردند و  در باره اش نوشتند: اسماعیل کبوتری است که شاخه زیتون یعنی نشانه صلح بین خدا و انسان را به همراه دارد. حتا بعضی از این قبیل نویسندگان ادعا می کرده اند که او مسیحی شده است. (4)                                  
گزارشگران مذهبی ایتالیائی توصیف های با ارزشی  نیز در مورد خلیج فارس  و هرمز و بوشهر و  شیراز و همه شهرهای آن روز ایران منتشر ساخته اند. سیاست و استراتژی آن دوران باعث نزدیکی پاپ و کشیشان با دولت صفوی بود. از این رو نه تنها  دولت عثمانی بلکه محمود افغان نیز در حمله اش به اصفهان به آنها روی خوش نشان نداد و از آنها باج مالی گرفت. روابط دولت های نیرومند اروپائی آن زمان از جمله  هلند و اسپانیا و انگلیس و آلمان با ایران بیشتر از جنبه اقتصادی جنبه استراتژیکی نیز داشت.  موقعیت استراتژیکی و سودمندی اقتصادی معاملات بازرگانی با ایران برای اروپائیان درست زمانی برآنها ثابت شد که کلاویخو فرستاده  سیاسی اسپانیا به دربارامیر تیمور به اهمیت ایران پی برد. هر چند که   قدرت پاپ سیاست و تاثر گذاری ونیز را کاهش  و استقلال دولتی آنجا را تضعیف نمود ولی اروپائیان از آن دوران تا به امروز به  ایران  و قدرتی که این کشور تاریخی در منطقه دارد با اهمیت  نگریسته اند.  واقعیتی که اروپائیان ناگزیر به پذیرش آن هستند بینش و منش  بالنده ملی ملتی است که در تلخ ترین دوران سیاسی اروپای  آن روزگار عظمت و کرامت آن بر آنها ثابت شده است.  در دورانی که سراسر جهان پر از تعصبات و خشک اندیشی بود شاهان صفوی به مبلغین مذهبی اروپائی اجازه تبلیغات دینی در کشور دادند که در میان آنها گروه کاتولیک کارملیت  (کرملی) حائز اهمیت است. اسناد و گزارشاتی که این گروه در مورد تاریخ اجتماعی  انتشار داده اند آئینه ای از  حوادث و فراز و نشیب های آن دوران تا عهد زندیه در ایران است.                                                                                                                                    
با تبلیغات کارملیت ها و بردن آوازه ایران به اروپا، از اسپانیا نیز اولین سیاح آن کشور (پدرو تشیی یرا) به ایران آمد و  زبان فارسی را به خوبی آموخت و دست به  ترجمه کتابی فارسی زد. این کتاب با نام ملک هرمز در شناخت تاریخی اوضاع  سیاسی آن زمان خلیج فارس حائز اهمیت است. از این کتاب یک نسخه فیلمی آن هنوز در (بیبلیوتکا ناسیونال) کتابخانه ملی اسپانیا در مادرید موجود است. ولی نسخه اصلی گویا به دلیل قدمت و شکننده بودن برای تحقیق به محققان  داده نمی شود.  ذکر این نکته  شاید ضروری به نظر برسد که  فلیپ پادشاه اسپانیا نیز به دلیل رابطه ای بسیار عالی با شاه عباس گروهی از کشیشان را به ایران فرستاد. شاه عباس پادشاه اسپانیا را برادر خطاب می کرد. هر چند که دلیل موضوع صمیمیت میان شاه عباس اول با پادشاه اسپانیا هنوز هم از طرف ثبت اسناد تاریخی اسپانیا به صورت شفاف انتشار داده نشده ولی  به هر صورت روابط بیشتر جنبه سیاسی داشت، چرا که این دو هیچوقت همدیگر را ملاقات نکرده و استحکام روابط گرم آنها را سفرا بوجود می آوردند.
پرسش شاه عباس اول از پیترو دلاواله ایتالیائی در دیوانخانه اشرف در مورد وضعیت اسپانیا و پادشاه آن کشور و تنفر عباس نسبت به دشمنان اسپانیا نکاتی است که به پژوهش های گسترده تری نیازمند است.                                                                        
گروه کارملیت ایتالیائی که در دوره صفوی در اصفهان فعایت مذهبی داشتند به دیگر شهر های کشور نیز رفت و آمد می کرده اند. یکی ازشهر هائی که کارملیت ها پس از سقوط صفویه به آنجا سفر کرده و مسکن گزیده اند بوشهر است. این گروه از سال هزار و هفتصد و چهل و چهار تا اوایل هزار و هفتصد و چهل و پنج میلادی موقتا در بوشهر ساکن بوده اند. کشیشی به نام  ( پدر اوربان) در" بوشهر با کمک مسیحیان بوشهر خانه ای را خریداری کرده و کلیسائی برای مسیحیانی که بدون مراسم و کلیسا بودند دایر می کند".(5) این کشیش که نام او را وقایع نگاری بدون نام و نشان ( پدر اوربان) ذکر کرده است تا سال هزاروهفتصد و چهل و پنج میلادی مدتی در بوشهر یا بندرعباس می ماند تا بالاخره بعد از چند سال از بندر عباس به جزیره خارگ منتقل می شود و در خارگ چشم بر جهان فرو می بندد. نامه های کوتاه مبلغان این فرقه به نکات جالب توجه تاریخی جزیره خارگ  و بوشهر اشاره می کند.  از بیان های کوتاه در نامه ها می توان نتیجه گرفت که این گروه پس از هزار و هفتصد و چهل و چهار تا هزار و نهصد و بیست و هشت میلادی یعنی نزدیک به دو قرن در چند فقره در بوشهر اقدام به خرید خانه  برای مراسم مذهبی کرده اند که کلیسای کنونی در بوشهر احتمالا آخرین  آن می باشد. نکته دیگر در نامه یکی از کشیشان ابوشهر نامیدن بوشهر است.                                                                                                                                        
عکسی که درسال هزار و نهصد و سی و هشت میلادی از نمای داخلی و بیرونی ساختمان این کلیسا گرفته شده است نشان می دهد که نمای نسبتا بومی این ساختمان با طاق ها و ستون های بیرونی آن مناسب با آب وهوای گرم بوشهر طراحی شده است. از طریق سربونک و یک پله  خادم کلیسا و یا مسافران و مبلغان مسیحی مهمان و دعوت شده به بوشهر می توانسته اند به پشت بام رفته و شب در هوای خنک پشت بام بخوابند. سربونک فراتر از آمد و شد افراد به پشت بام کار یک بادگیر را انجام داده و نسیم سائیده به آب های دریا را نیز به درون ساختمان منتقل و هوا را مطبوع می کرده است. 
سقف و ایوان کلیسا آنگونه که در عکس دیده می شود با تیرهای چوبی است . گچبری های درونی ساختمان از اسلوب معماری پیشرفته ای برخوردار است که با توجه به معماران ورزیده ارمنی در اصفهان احتمالا گچ¬بری ها و مجسمه ها کار هنرمندان ارمنی اصفهان بوده است. با توجه به قدرت مسلط دریائی پیشین ایتالیا و اسپانیا و پرتقال شاید بتوان گفت که مجسمه های مریم مقدس و عیسای مسیح در کلیسای بوشهر ساخت ایتالیا و یا یک کشور دیگر اروپائی بوده است. ولی نباید از نظر دور داشت که مجسمه سازان ارمنی جلفا نیز ماهر و کار آمد بوده اند. همچنین بعید نمی تواند باشد که مصالح مجسمه ها از اصفهان همراه هنرمند به بوشهر آورده شده و ساخت آنها در بوشهر انجام پذیرفته باشد. این احتمال نیز که  خود مبلغان مسیحی معماران ورزیده ای بوده اند می تواند دست آویزی برای یک پژوهش باشد. نکته قابل ذکر دیگر که نشان از محدود بودن و اقلیت خیلی کوچک مسیحی در بوشهر دارد ناقوس این کلیسا است. این ناقوس برعکس کلیساهای جلفای اصفهان و در کل کلیساهای جهان بر فراز ساختمان نیست. این موضوع احتمالا می تواند گویای دو چیز باشد. یکی آنکه چون مسیحیان در بوشهر تعدادشان زیاد نبوده نیاز به بانگ ناقوس مراسم تجهیز و تکفین نداشته اند و فقط به عنوان سمبل در حیاط کلیسا به آن بسنده کرده اند. نکته دیگر می تواند منحصر به قانونی باشد که طبق آن مسیحیان را ملزم به رعایت حقوق اکثریت شهروندان شهر کرده است. در بعضی از کشورهای مسیحی نیز اگرمسلمانان اقلیت خیلی کوچکی را تشکیل داده باشند اجازه پخش اذان از بلندگوی مناره مسجد داده نمی شود.                                                                                                                                   
پانوشت:                                                                                                                              
1- دکتر جهانبخش ثواقب. تاریخ نگاری عصر صفویه و شناخت منابع و ماخذ. انتشارات نوید شیراز. ص191. 

 2- دکتر باستانی پاریزی. سیاست و اقتصاد در عصر صفوی. بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه. تهران 1348. ص. 64.    3- دکتر باستانی. سیاست و اقتصاد. ص.64.                                                                                
4- دکتر ثواقب. تاریخ نگاری. ص. 192.                                                                                     
5- نسخه کتاب هزار وسیصد و هفتاد و شش صفحه ای همراه نقشه جغرافیائی و عکس. به زبان انگلیسی با نام." شرح وقایع کارملیت ها در ایران". جلد دوم. لندن 1939. ص.1101.               

هفته نامه سياسي، فرهنگي، اقتصادي، ورزشي
صاحب امتياز: دکتر امير خلف پور
مديرمسوول و سردبير: يونس قيصي زاده
نشاني: بوشهر – ميدان قدس – کوچه جانبازان – دفتر هفته نامه نسيم جنوب
تلفن: 2525900
فکس و پيامگير: 2528151+98 771
صندوق پستي : 1199
پست الکترونيک: info@nasimjonoub.com

[ پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۸٥ ] [ ۸:۱۸ ‎ق.ظ ] [ ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

موضوعات وب
 
صفحات اختصاصی
آرشيو مطالب
RSS Feed